“En nu komt er nog een belangrijke vraag,” zegt uitvaartbegeleider Reggy tegen de nabestaanden. Gisteren heeft hij alle eerste, praktische zaken rond de uitvaart doorgenomen, in het huis van opa en oma. (Opa) Toon is overleden en (Oma) Ria had haar kinderen met aanhang en de kleinkinderen allemaal in huis. De meesten zijn er vandaag nog weer.
Floor denkt te weten wat hij gaat zeggen. “Of we gaan schrijven van de adressen op de enveloppen?” vraagt ze vol vertrouwen, ervan overtuigd dat dit het wel zal zijn.
“Dat moet ook gebeuren vandaag, maar dat is geen vraag. Ik bedoel iets anders. Iets waar de meeste mensen nog niet aan gewend zijn, omdat ze het nog niet vaak hebben gezien,” legt hij uit.
Er worden nieuwsgierige blikken gewisseld. Ria kijkt hem vragend aan: wat zou die belangrijke vraag dan kunnen zijn?
“Dat jullie de herinnering aan deze persoonlijke afscheidsdag gaan bewaren,” vervolgt hij.
Floor springt op van haar stoel. “Gaan we een afscheidsfotograaf krijgen?” Ze had ooit al een album mogen inzien van een klasgenootje, legt ze snel uit.
Reggy reageert blij verrast: “Juist, wat goed dat je al weet wat je dan krijgt: een afscheidsalbum met foto’s van de dag. Dat is precies wat ik bedoel. Iemand met ervaring die het professioneel voor jullie vastlegt, zodat je later terug kunt zien hoe alles is gegaan, met al jullie persoonlijke invullingen. Want de kans dat je iets mist, is honderd procent.“
Terwijl Reggy praat, kijkt hij iedereen aan en ziet hij dat Ria wat bedenkelijk kijkt. Hij spreekt haar er zachtjes op aan: “Zullen we eerst eens kijken of dit bij iedereen past? Zou je het fijn vinden om wat meer te horen over hoe dit in zijn werk gaat? Dan bel ik graag even met Boukje, zij gaat hierover. Dan hoor je het uit de eerste bron.“
Het telefoontje vanuit de huiskamer
Mijn telefoon gaat. Ik zie dat het Reggy is en neem op. We werken al langer fijn samen, en ik weet dat hij kan bellen vanuit het huis van een familie. Dat bevestigt hij dan ook direct: “Boukje, ik zit hier bij een familie waar ik de uitvaart van Toon voor komende vrijdag aan het regelen ben. We horen graag van jou hoe en wat ze mogen verwachten.”
Het gesprek loopt vlot, alsof we het geoefend hebben. Vanuit mijn vak kan ik vertellen hoe ik werk, waar ik op let en hoe ik omga met de familie en de genodigden. Wat ik oplever en ik hoor graag waar zij aan denken en of ze al weten waarvan ze zeker foto’s zouden willen.
Floor geeft meteen aan dat ze weet dat er iemand mag meerijden in de rouwauto, en of daar dan ook een fotograaf in past. Reggy laat haar uitpraten, maar geeft nog geen antwoord. Hij heeft gezien dat Ria mogelijk twijfels heeft, en daar wil hij ruimte voor maken.
De twijfel van Ria
Die twijfel snap ik volledig. Het is mijn taak om uit te vogelen waar die weerstand vandaan komt.
- Is het mijn aanwezigheid?
- Is het omdat anderen erop gaan reageren?
- Is ze bang dat ze er vrijdag niet goed uitziet, na een week verdriet en weinig slaap?
- Of speelt er nog iets anders?
Geloof me, ik heb in de loop der jaren heel wat redenen voorbij horen komen.
Uitzoeken waarmee iemand écht geholpen is, dat is de kunst. Want je wilt niemand iets aanpraten of overtuigen. Het moet vooral goed voelen.
Ik geef hen de tijd om dit zonder mij te bespreken. Beslissen hoeft niet vandaag. We spreken af de volgende dag te bellen.
Ria belt me de dag erna. Ze vertelt dat ze zich niet kan ontspannen als ze weet dat er een camera in de buurt is. Maar ze ziet ook hoe blij haar kinderen, en vooral de kleinkinderen, zijn met het voorstel van Reggy, en ze wil hen die mooie foto’s niet ontnemen.
Wat een lieve vrouw, denk ik, als ik deze uitleg hoor. Maar ik wil ook dat zíj zich kan ontspannen op zo’n dag. “Wat zouden we dan kunnen afspreken?” vraag ik haar.
“Zet mij er gewoon niet op,” zegt ze.
“Oh, maar dat gaat niet,” zeg ik resoluut. “Als jij er nooit op staat, lijkt het straks alsof je er niet bij was. Dan nemen we afscheid van Toon én Ria. Ik kom niet fotograferen als ik het complete verhaal niet kan vastleggen, want dat is juist wat ik doe in mijn vak; het hele beeldverhaal leg ik vast.”
Ik vraag haar of het misschien beter is dat ik niet vrijdag, maar een ander moment vastleg, want ik hoorde dat de kleinkinderen ook betrokken worden bij het vormgeven vooraf de dag. Zo krijgen de kinderen en kleinkinderen toch foto’s rond het afscheid.
Daar wil ze op terugkomen. We hangen op.
Knutselen voor opa Toon
Binnen een half uur belt Ria terug. De kleinkinderen gaan kunstwerkjes maken om bij opa Toon te leggen. Perfect, zeg ik. En dan gaat het ook even niet over haar, denk ik stilletjes.
Alles gaat weg
Met cameratas stap ik het huis van Toon en Ria binnen. De tafel ligt vol knutselspullen: vouwblaadjes, scharen, verf, stiften, lijm en stickers. Het is meteen een gezellige boel. Dat er iemand is overleden, maakt blijkbaar ook dat je iets wílt doen. Ze gaan iets moois maken.
Nog geen tien minuten na het begin van het fotograferen zegt Ria opeens: “Boukje, vrijdag ben je er gewoon bij, hoor.”
“Alles gaat weg”, begint ze.
“Ik zie nu al hoe fijn ik het ga vinden om deze foto’s te hebben. Want alles gaat weg. Niet alleen mijn man verdwijnt uit dit huis, ook het hele huis daar ga ik straks afscheid van nemen.”
Ik richt me op vanachter mijn camera en geef haar mijn volle aandacht.
Ze vervolgt: “Ik blijf hier niet wonen, dan ben ik veel te veel alleen. Ik mag bij een van mijn zonen in het verbouwde tuinhuis gaan wonen. Dus ik besef nu, dat niet alleen mijn kinderen blij gaan zijn met deze foto’s, maar vooral ík.
Ik zal het machtig vinden om hen straks hier terug te zien, in ons huis.” Ze snikt en laat wat tranen rollen.
Ik ga mee in haar gevoel; mijn ogen staan ook vol met water.
Ja, alles moeten loslaten, dat is niet niks, ik voel het met haar mee.
Juist daarom leg ik dit soort gebeurtenissen vast.
Zodat er toch nog iets tastbaars overblijft.
Dankjewel, Ria, voor je vertrouwen.
Jij bedankt voor het lezen!
Ik zou het fijn vinden om een reactie van je te ontvangen onder dit blog. Wat zijn jouw ervaringen of ideëen rond fotografie bij een afscheid? Jouw reactie mag helpen in het gewoon worden van mijn vak.
Fijne dag,
Boukje Canaan
P.S. Het communiceren met nabestaanden en het samenwerken met een uitvaartbegeleider zijn niet altijd even eenvoudig als ik het hier beschrijf.
Want wat zeg je, hoe reageer je, of wat voor vragen kun je stellen? Zeker bij mensen in rouw.
Daarom begeleid ik ook andere fotografen. Niet alleen in wat ze mogen vastleggen en welke foto’s werkelijk troost bieden, maar ook in hoe je de samenwerking opzet en hoe je de juiste dingen zegt, zonder dat je gaat overtuigen.
De eerstvolgende groep start mogelijk in het Engels. Wil je op de wachtlijst? Vul dan het korte inschrijfformulier in, dan hoor je als eerste wanneer de inschrijving opent.